Environmental Erosion Research

fa مقایسه ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در کاربری‌های باغی و زراعی جنوب دریاچه ارومیه Soil quality assessment in agricultural lands south of Lake Urmia مدیریت و کنترل اثرات فرسایش محیطی مستخرج از پایان‌نامه / رساله / طرح پژوهشی در این پژوهش پایش کیفیت خاک به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت پایدار اراضی، در دو کاربری زراعی و باغی شهرستان چهاربرج (جنوب دریاچه ارومیه) انجام شد. نمونه‌برداری به‌صورت مرکب از ۹ پایگاه در سه تکرار و از عمق‌های ۰-۳۰، ۳۰-۶۰ و در کاربری باغی در سه عمق ۰-۳۰، ۳۰-۶۰ و۶۰-۱۲۰ سانتی‌متری انجام شد و ۱۶ ویژگی فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک به‌روش‌های استاندارد اندازه‌گیری شد. داده‌ها در قالب طرح فاکتوریل (کاربری × عمق) در طرح کاملاً تصادفی تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که کاربری اراضی مهم‌ترین عامل مؤثر بر کیفیت خاک است. کاربری باغی در مقایسه با زراعی به&lrm;ترتیب باعث کمتر شدن وزن مخصوص ظاهری (35/9 %)، شوری (۵۲-۶0 %)، نسبت جذب سدیم 23/66-12/67 % و بیشتر شدن میانگین وزنی قطر خاکدانه (46/12 %)، 6/29 % کربن آلی، 5/42 % نیتروژن کل و ۱1-41 % شاخص‌های زیستی گردید. در مقابل، شوری زیاد و سدیمی شدن چشمگیر در کاربری زراعی، خطر جدی برای تبدیل خاک به نوع شور-سدیمی را به‌همراه داشت. نتایج نشان داد فسفر قابل‌جذب مشابه نیتروژن کل و کربن آلی به نوع کاربری و ورودی ماده آلی واکنش نشان می‌دهند. ظرفیت تبادل کاتیونی در کاربری زراعی 95/48 % بیشتر از کاربری باغی بود که عمدتاً ناشی از رس بالاتر در سایت‌های زراعی است. تحلیل همبستگی پیرسون قوی‌ترین روابط را بین کربن آلی با فسفر (r=0.82**)، شوری و نسبت جذب سدیم (r=0.79**)، ظرفیت تبادل کاتیونی و رس (r=0.58**) و کربن آلی با نیتروژن کل (r=0.58**) نشان داد. در مجموع به نظر می‌رسد توسعه باغ‌های چندساله در حاشیه دریاچه ارومیه راهبردی مؤثر برای بهبود سلامت زیستی و کیفیت خاک، کاهش خطر شورشدگی و افزایش پایداری اکوسیستم‌های کشاورزی است. نتایج این پژوهش بر ضرورت بازنگری در الگوی کاربری اراضی منطقه و اولویت‌دهی به توسعه باغ‌های مقاوم به شوری و خشکی در برنامه‌های احیای دریاچه ارومیه تأکید دارد.   The results clearly demonstrate that long-term conversion from intensive annual cropping to perennial horticultural systems significantly enhances soil quality in this saline-prone semi-arid environment. Reduced tillage, continuous canopy cover and high organic inputs in horticultural led to improved soil structure, greater carbon sequestration, enhanced biological activity and substantially lower risks of salinization and sodification. Conversely, conventional agricultural management exacerbated soil degradation through compaction, salt accumulation and depletion of organic matter and microbial functions, posing a serious threat of irreversible soil sodification. The absence of significant differences in available phosphorus and lime reflects the slow turnover of these pools and their strong dependence on parent material and long-term fertilization history rather than recent landuse change. In conclusion, transitioning from annual cropping to perennial horticulture emerges as one of the most effective land-management strategies for rapid soil restoration, carbon buildup, biodiversity enhancement and salinity mitigation in the Lake Urmia basin. Policymakers and agricultural extension services should prioritize incentives for establishing salt and drought-tolerant horticultural on high-risk agricultural lands. Future research should focus on integrated soil quality indices, long-term carbon and nutrient budgets, to refine sustainable landuse policies for the ecological rehabilitation of this critically endangered region.   تخریب اراضی, خاک‎های متاثر از نمک, دریاچه ارومیه, کاربری اراضی, چهاربرج Chaharborj, Land degradation, Landuse type, Lake Urmia, Salt-affected soils. 0 0 http://magazine.hormozgan.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-940-2&slc_lang=fa&sid=1 omid ahmadi امید احمدی hmadi@znu.ac.ir 100319475328460010241 100319475328460010241 No Dept. of Soil Science and Engineering, University of Zanjan, Zanjan, Iran گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Parisa Alamdari پریسا علمداری p_alamdari@znu.ac.ir 100319475328460010242 100319475328460010242 Yes Dept. of Soil Science and Engineering, University of Zanjan, Zanjan, Iran گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Moslem Servati مسلم ثروتی moslemservati@gmail.com 100319475328460010243 100319475328460010243 No Shahid Bakeri High Education Center of Miandoab, Urmia University, Urmia, Iran مرکز آموزش عالی شهید باکری میاندوآب، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Mohammad Sadegh Askari محمد صادق عسکری askari@znu.ac.ir 100319475328460010244 100319475328460010244 No Dept. of Soil Science and Engineering, University of Zanjan, Zanjan, Iran گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران