fa ارزیابی توان ترسیب کربن مراتع تحت کشت Atriplex canescens در یک بازه زمانی پانزده ساله در نودهک قزوین مدیریت و کنترل اثرات فرسایش محیطی مستخرج از پایان‌نامه / رساله / طرح پژوهشی <span style="font-size:10pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">با توجه به اثرات منفی فعالیت‌های انسانی بر ظرفیت ترسیب مراتع، اجرای طرح‌های احیایی نظیر بوته‌کاری با گونه‌های مقاوم مانند </span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt">Atriplex canescens</span></i> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">&nbsp;می‌تواند موجب افزایش ذخایر کربن در خاک و زیست‌توده شود. منطقه نودهک قزوین به‌عنوان یکی از عرصه‌های اجرای این طرح، به‌دلیل شرایط اقلیمی خاص و سابقه طولانی بوته‌کاری، برای این پژوهش انتخاب شد</span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">.</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"> با توجه به این‌که عرصه ذکر شده در سال 1388 توسط محققین دیگر مورد اندازه‌گیری قرارگرفته است، پژوهش حاضر با هدف پایش میان‌مدت تغییرات ذخایرکربن آلی خاک و زیست‌توده انجام شد. در این راستا، با تکرار اندازه‌گیری‌ها پس از گذشت بازه زمانی 15 ساله، تغییرات ذخایر کربن(ترسیب کربن) در عرصه‌های بوته‌کاری‌شده در مقایسه با مرتع طبیعی بررسی شد. نمونه‌برداری از خاک و گیاه در دو تیمار شامل منطقه آتریپلکس‌کاری شده و مرتع شاهد صورت گرفت.&nbsp; در هر تیمار تراکم پایه‌ها، وزن زیتوده هوایی و زیرزمینی به روش اندازه‌گیری مستقیم محاسبه شد. نمونه‌برداری خاک از دو عمق (۰</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">&ndash;</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۳۰ و ۳۰</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">&ndash;</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">50 سانتی‌متر) انجام شد و پارامترهایی نظیر بافت، وزن مخصوص ظاهری و میزان کربن آلی مورد بررسی قرار گرفت</span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">.</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:"> برای تحلیل داده‌ها از آزمون</span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"> t </span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">استیودنت مستقل با نرم‌افزار</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:11.0pt">SPSS</span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">&nbsp;استفاده شد.&nbsp; مقدار کل کربن آلی خاک در منطقه آتریپلکس‌کاری‌شده ۴۶</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۰۷ تن در هکتار و در مرتع شاهد ۳۱</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۱۵ کیلوگرم در هکتار بود که نشان‌دهنده افزایش ۴۸ درصدی است. ذخایر کربن در زیست‌توده هوایی در منطقه آتریپلکس‌کاری‌شده ۲</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۸ برابر بیشتر از مرتع شاهد بود و وزن کربن ذخیره‌شده در زیست‌توده ریشه‌ها در منطقه تحت کشت آتریپلکس نیز ۷۷ درصد بیشتر از مرتع شاهد برآورد شد. در مجموع، میزان ذخیره کل کربن آلی در تیمار آتریپلکس‌کاری‌شده ۴۷</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۳۶ تن در هکتار و در مرتع شاهد ۳۱</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۸۵ تن در هکتار محاسبه شد. مقایسه نتایج در دو مقطع زمانی (۱۳۸۸ و ۱۴۰۳) نشان داد که در کل پروفیل خاک، تیمار آتریپلکس طی دوره ۱۵ ساله افزایش ۲۶</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۲۷ درصدی داشته است، در حالی که مرتع شاهد کاهش ۴</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۴۱ درصدی را نشان داد. در بخش زیست‌توده کل گیاهی، کاهش در تیمار آتریپلکس ۱۹</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۷۶ درصد و در مرتع شاهد ۳۴</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۷ درصد بود. در نهایت، ترسیب کل کربن (خاک + گیاه) در تیمار آتریپلکس با رشد ۱۴ درصدی از ۴۱</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۶ به ۴۷</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt">٫</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">۳ تن در هکتار رسید، در حالی که مرتع شاهد تغییر محسوسی نشان نداد</span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt">.</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" compset="" style="font-family:">کشت آتریپلکس در دوره ۱۵ ساله با بهبود ویژگی‌های زیستی خاک، توسعه ریشه و افزایش لاشبرگ و تاج‌پوشش، با افزایش ترسیب کربن همبستگی مثبت دارد. خاک با سهم بیش از ۹۷ درصد، مهم‌ترین مخزن کربن محسوب می‌شود. گونه‌های مقاوم مانند آتریپلکس به‌دلیل تحمل به خشکی و شوری، زیست‌توده بالا و ریشه عمیق، در افزایش ذخایر کربن مؤثرند و بوته‌کاری آن در مناطق خشک راهکاری مؤثر برای مقابله با تغییر اقلیم، بهبود کیفیت خاک و پایداری آن است.</span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <p>Carbon sequestration mitigates atmospheric CO₂. Rangelands play a key role in carbon storage, but anthropogenic disturbances have reduced their potential. Restoration using stress-tolerant species like&nbsp;<em>Atriplex canescens</em>&nbsp;can enhance carbon stocks. Noudahak rangeland in Qazvin, with specific climate and long shrub plantation history, was selected. Since assessed in 2009, this study monitored changes in soil organic carbon (SOC) and biomass carbon after fifteen years.</p> <p>Soil and vegetation sampling compared&nbsp;<em>A. canescens</em>&ndash;planted and natural rangeland (control). Plant density, aboveground and belowground biomass were directly measured. Soil samples from 0&ndash;30 and 30&ndash;60 cm depths were analyzed for texture, bulk density, and SOC. Data were analyzed using t-test in SPSS.</p> <p>Total SOC in planted rangeland was 46.07 t ha⁻&sup1; versus 31.15 t ha⁻&sup1; in control (48% increase). Aboveground biomass carbon was 2.8 times greater, and root carbon was 77% higher in planted area. Total organic carbon reached 47.36 t ha⁻&sup1; in planted rangeland versus 31.85 t ha⁻&sup1; in control.</p> <p>From 2009 to 2024, planted rangeland showed 26.27% SOC increase across soil profile, while control decreased 4.41%. Plant biomass carbon declined 19.76% in planted rangeland versus 34.7% in control. Total carbon sequestration in planted rangeland increased 14%, from 41.6 to 47.3 t ha⁻&sup1;, with no substantial change in control.</p> <p>Increased sequestration in planted rangeland results from improved soil biological properties, enhanced root development, increased litter, and greater vegetation cover. Soil accounts for over 97% of total carbon, as dominant reservoir.&nbsp;<em>A. canescens</em>, with high biomass, deep roots, and drought-salinity tolerance, enhances carbon sequestration. Shrub plantation in arid regions effectively mitigates climate change, improves soil quality, and sustains rangelands.</p> مرتع, اکوسیستم, ذخایر کربن, گازهای گلخانه ای, احیای بیولوژیک Rangeland, Ecosystem, Carbon Stocks, Greenhouse Gases, Biological Restoration 0 0 http://magazine.hormozgan.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-200-4&slc_lang=fa&sid=1 Hedayat Alizadeh هدایت علیزاده hedayat.alizadeh@ut.ac.ir 100319475328460010349 100319475328460010349 No University of Tehran, Karaj, Iran گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Hossein Azarnivand حسین آذرنیوند hazar@ut.ac.ir 100319475328460010350 100319475328460010350 No University of Tehran, Karaj, Iran گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Hamed Joneidi حامد جنیدی hjoneidi@ut.ac.ir 100319475328460010351 100319475328460010351 Yes University of Tehran, Karaj, Iran گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Esmail Alizadeh اسماعیل علیزاده ealizahe@ut.ac.ir 100319475328460010352 100319475328460010352 No University of Tehran, Karaj, Iran گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج Pouyan Dehghan پویان دهقان Pouyan.dehghan@gmail.com 100319475328460010353 100319475328460010353 No Key Laboratory of Ecological Safety and Sustainable Development in Arid Lands, China and Iran Joint Laboratory on Agriculture and Ecology in Arid Regions, Linze Inland River Basin Research Station, Northwest Institute of Eco-Environment and Resources, Chinese Academy of Sciences, Lanzhou, China آزمایشگاه کلیدی ایمنی اکولوژیکی و توسعه پایدار در مناطق خشک، چین و ایران آزمایشگاه مشترک کشاورزی و اکولوژی در مناطق خشک، ایستگاه تحقیقاتی حوضه رودخانه داخلی لینزه، موسسه محیط زیست و منابع شمال غربی، آکادمی علوم چین، لانژو، چین