fa مقایسه کارایی مدل فرسایش دامنه‌ای (HEM) در اراضی کشت دیم‌ و شخم خورده (مطالعه موردی ایستگاه تحقیقات کشاورزی خسبیجان اراک) روشهای نوین و دقیق در تهیّه نقشه فرسایش (سنجش از دور و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی) پژوهشي Research <p>فرسایش خاک و تولید رسوب در سطح حوزه‌های آبخیز از جمله مشکلات موجود در زمینه بهره‌برداری از منابع طبیعی بوده و هم‌چنین از مهمترین معظلات زیست محیطی کنونی جهان به‌شمار می‌آید. بنابراین تخمین میزان فرسایش خاک و تولید رسوب دارای اهمیت فراوانی می‌باشد. این امر در مناطق نیمه خشک به‌دلیل تعداد کم رگبارها و در عین حال شدت بالای آن‌ها ضرورت بیش‌تری دارد. در این راستا ارزیابی فرسایش خاک با استفاده از مدل‌های موجود به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم مدیریتی و تبیین شیوه‌های صحیح حفاظت منابع آب و خاک ضروری است. با این حال در بسیاری از موارد مدل‌های هیدرولوژی بدون واسنجی در شرایط مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند. این پژوهش با هدف ارزیابی کارایی مدل فرسایش دامنه‌ای (HEM) در دو کاربری موجود در مناطق نیمه خشک شامل اراضی دیم و اراضی شخم‌خورده در ایستگاه تحقیقات منابع طبیعی خسبیجان طرح‌ریزی شده است. به‌منظور اجرای مدل کلیه اطلاعات ورودی مورد نیاز آن شامل عمق رواناب، درصد پوشش زمینی، بافت خاک، طول و تندی شیب برای 16 رگبار تعیین شد. در مرحله واسنجی و اعتبارسنجی به‌ترتیب از 75 و 25 درصد داده‌ها استفاده شد. نتایج نشان داد که مدل فرسایش دامنه‌ای بدون واسنجی قادر به برآورد رسوب خروجی از پلات‌ها نمی‌باشد. با این حال توانایی مدل مذکور در کاربری‌های دیم‌زار و اراضی شخم‌خورده با واسنجی عامل فرسایش‌پذیری با ضریب تبیین به-ترتیب 61/0 و 78/0 و خطای تخمین به‌ترتیب 38 و 25 درصد قابل قبول و خوب ارزیابی شد. هم‌چنین نتایج به‌روشنی نشان‌دهنده دقت بیش‌تر مدل فرسایش دامنه‌ای در اراضی شخم خورده می‌باشد.</p> <p>Soil erosion and sediment yield from watersheds confine sustainable use of land resources and is supposed as one of the most critical environmental issues. Prediction of storm wise soil erosion and sediment yield is very important, especially in arid and semiarid regions due to small number of events and high intensity of rainfall. Evaluation of soil erosion by existing models is needed as an important tool for managerial purposes in designation proper water and soil conservation technique. Sometimes inappropriate use of the model causes very high or low estimate. The present study aimed to assess the applicability of Hillslope Erosion Model (HEM) for prediction of storm related sediment yield in Khosbijan by using soil erosion standard plots in two common land use in semi arid region i.e. dry land and abandoned land. In order to run the model, runoff depth, land surface cover, soil texture, slope steepness and length were determined for 16 storm events. In calibration stage, 75% o f data were used and 25% used in validation stage. The results showed that the uncalibrated HEM didn&rsquo;t simulate the observed sediment yields, properly in two selected land use. While it could successfully predict the soil erosion rate in plots on dry and abandoned land by calibrating soil erodibility parameter with determination coefficient of 0.61, 0.78 and estimate error of 38 and 25 percent, respectively. The results also, clearly showed that HEM better efficiency in abandoned landuse.</p> فرسایش دامنه‌ای, کاربری اراضی, مدل فرسایش خاک, واسنجی مدل Hillslope Erosion, Landuse, Model Calibration, Soil Erosion Model 32 45 http://magazine.hormozgan.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-59-2&slc_lang=fa&sid=1 somayeh fazli سمیه فضلی sfazli23@gmail.com 10031947532846002929 10031947532846002929 Yes Young Researchers and Elite Club, Arak Branch, Islamic Azad university, Arak, Iran دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اراک، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، اراک، ایران hamzeh noor حمزه نور hamzenor@yahoo.com 10031947532846002930 10031947532846002930 No Department of Watershed Management, Tarbiat Modares University گروه مهندسی آبخیزداری، دانشگاه تربیت مدرس Zakaria Asadolahi ذکریا اسدالهی hakomasi@gmail.com 10031947532846002931 10031947532846002931 No Department of Watershed Management, Tarbiat Modares University گروه مهندسی آبخیزداری، دانشگاه تربیت مدرس