Environmental Erosion Research

fa برآورد و پهنه‌بندی عامل فرسایش‌پذیری خاک مدل RUSLE با استفاده از زمین‌آمار در اراضی زراعی دشت اردبیل Estimation and spatial mapping of soil erosion using the RUSLE model and GIS in wheat and potato‑growing lands of Ardabil مدلسازی و تحلیل زمانی و مکانی رخداد انواع مختلف فرسایش محیطی مستخرج از پایان‌نامه / رساله / طرح پژوهشی فرسایش خاک یکی از مهمترین و زیانبارترین تهدیدهای جهانی برای امنیت غذایی و پایداری محیط‌زیست است. با افزایش جمعیت، تولید در واحد سطح افزایش و فرسایش خاک در اراضی کشاورزی تشدید شده است. این پژوهش، با هدف برآورد و پهنه‌بندی عامل فرسایش‌پذیری خاک مدل RUSLE با استفاده از زمین‌آمار در 1620 هکتار از اراضی زراعی دشت اردبیل انجام شد. بدین منظور، تعداد 100 نمونه خاک از عمق صفر تا 30 سانتی‌متری به صورت شبکهبندی منظم با میانگین فاصله 500 متر در 500 متر تهیه و مختصات نقاط توسط GPS ثبت گردید. فراوانی نسبی ذرات معدنی، کربن آلی و آهک خاک به ترتیب به روش هیدرومتری، اکسیداسیون تر و تیتراسیون برگشتی، pH و EC در عصاره، رس و سیلت قابل انتشار در آب، شن خیلی‌ ریز و شن درشت توسط روش‌های متداول اندازه‌گیری شد. سپس، میزان عامل فرسایش‌پذیری خاک (K) مدل RUSLE محاسبه و نقشه پهنهبندی آن با استفاده از درون‌یابی کریجینگ در نرم افزار ARC GIS رسم شد. عامل  KRUSLE در خاک‌های منطقه در دامنه 05/0 - 01/0 با میانگین 03/0 تن در ساعت بر مگاژول میلیمتر  قرار داشت ( % 82/28CV=). عامل KRUSLE در 5 کلاس شامل فرسایشپذیری خیلیکم (کمتر از 013/0)، کم (026/0–013/0)، متوسط (040/0–026/0)، زیاد (053/0–040/0) و خیلیزیاد (بیشتر از 053/0) تقسیم‌بندی شد. میزان فراوانی در هر کدام از این کلاسها، به ترتیب برابر 1، 41، 47، 11 و صفر درصد بود. در مجموع، 89 درصد از نمونههای خاک (1442 هکتار) در دامنه فرسایشپذیری کم تا متوسط قرار داشت. در مقابل، وجود 11 درصد (178 هکتار) در کلاس فرسایشپذیری زیاد (منطقه شمال‌غرب) نمایانگر وجود پهنههای حساس به فرسایش در منطقه بوده و نیازمند اتخاذ اقدامات حفاظتی مکان محور است. همبستگی مثبت بین KRUSLE و سیلت، رس قابل انتشار در آب و شن خیلی ریز به ترتیب با ضریب همبستگی 773/0، 663/0 و 602/0 و همبستگی منفی بین K و رس (528/0- r=) و شن درشت (539/0- r=) مشاهده شد. نتایج رگرسیون چند متغیره نشان داد که با تابع انتقالی زیر می‌توان KRUSLE را با دقت بالا (R2=0.974) محاسبه کرد. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای مدیریت پایدار اراضی و اولویت‌بندی اقدامات حفاظتی در اراضی مورد مطالعه باشد.   Soil erosion is considered one of the most important and harmful threats to global food security and environmental sustainability. Intensive agriculture may increase soil erosion in most agricultural lands. This research was conducted to determine and zone the soil carpet using the RUSLE model and ARC GIS software in wheat and potato cultivated lands in Abi Biglo region of Ardabil. Sampling was carried out from 100 points in a random manner and in a nearly regular grid pattern. Soil parameters like texture, EC, WDC, WDSi, Vf Sand, C Sand were measured and the K factor was calculated using the RUSLE model. The soil erosion zoning map was drawn using Kriging interpolation in ARC GIS software. The soil erodibility factor (K) had a mean value of 0.03 t ha⁻¹ yr⁻¹, a range of 0.01–0.05 t ha⁻¹ yr⁻¹, and a coefficient of variation of 28.82%. According to the USDA‑NRCS classification, soils with a K factor lower than 0.10 t ha⁻¹ yr⁻¹ fall into the very low erodibility class. Therefore, all the lands area belong to the very low class of this classification and have a very low susceptibility to erosion .Pearson’s correlation showed that the K factor was highly correlated with silt (r= 0.773). Also, the K factor significantly correlated with WDC (r=0.663**) and very fine sand (r=0.602**), clay (r=-528**) and coarse sand (r=-0.539**). The zoning map of the K factor showed that 86% (1185 hectares) of the study area was in the range of 0.015–0.035 t ha⁻¹ yr⁻¹, indicating low and uniform erosion in the majority of this area, and only in 13.7% (230 hectares) of the area (northwestern parts) did erosion susceptibility show higher values. The results provide a basis for sustainable land management and prioritization of conservation measures in the agricultural lands of Ardabil Province فرسایش خاک, مدل RUSLE , سیستم اطلاعات جغرافیایی, پهنه‌بندی فرسایش. Soil erosion, RUSLE model, geographic information system, erosion zoning. 0 0 http://magazine.hormozgan.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1022-2&slc_lang=fa&sid=1 Morteza Khanzadeh مرتضی خان زاده mortezakhanzadeh19@gmail.com 100319475328460010346 100319475328460010346 No University of Mohaghegh Ardabili گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Esmaiel Goli Kalanpa اسماعیل گلی کلانپا goli@uma.ac.ir 100319475328460010347 100319475328460010347 Yes University of Mohaghegh Ardabili گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Hossein Shahab حسین شهاب آرخازلو hose_shohab@yahoo.com 100319475328460010348 100319475328460010348 No University of Mohaghegh Ardabili گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران