Environmental Erosion Research

fa ارزیابی تغییرات مکانی ضریب فرسایش‌پذیری خاک (K) با استفاده از تکنیک زمین‌آمار Assessment of Spatial Variability of Soil Erodibility Factor (K) Using Geostatistical Technique مدلسازی و تحلیل زمانی و مکانی رخداد انواع مختلف فرسایش محیطی مستخرج از پایان‌نامه / رساله / طرح پژوهشی تغییرپذیری عامل فرسایش¬پذیری خاک یا مقاومت خاک در برابر حرکت ذرات، از اجزاء مهم معادله جهانی فرسایش¬ خاک می-باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرپذیری مکانی عامل فرسایش¬پذیری خاک در بخشی از حوزه آبخیز دوراهان در شهرستان بروجن از استان چهارمحال و بختیاری انجام شد. برای تهیه نقشه¬های لازم، نمونه¬برداری به صورت شبکه نظام¬بند در 58 نقطه و از عمق 0 تا 30 سانتیمتری سطح خاک صورت گرفت. ساختمان خاک، درصد مواد آلی، نفوذپذیری، درصد ماسه درشت، درصد ماسه خیلی ریز و سیلت اندازه¬گیری شد. تغییرپذیری مکانی عامل فرسایش¬پذیری خاک با استفاده از تغییرنما و نسبت واریانس اثر قطعه¬ای به واریانس کل مورد بررسی قرار گرفت و برای تهیه نقشه پهنه¬بندی عامل فرسایش¬پذیری از روش-های مختلف درون¬یابی از جمله کریجینگ ساده، کریجینگ معمولی و وزن¬دهی عکس فاصله استفاده شد. اعتبار نقشه¬ها با کاربرد شاخص¬های آماری خطا ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که شاخص فرسایش¬پذیری خاک در کل حوزه آبخیز بین 0661/0- 0148/0 تن¬ساعت بر مگاژول میلی¬متر متغیر است. تغییرپذیری حوزه آبخیز از نظر شاخص فرسایش¬پذیری در گروه متوسط قرار دارد. بهترین مدل برازش داده شده برای شاخص فرسایش¬پذیری در روش کریجینگ معمولی، گوسی و در روش کریجینگ ساده، مدل دایره¬¬ای می¬باشد. روش¬ کریجینگ معمولی با مدل کروی با 01020/0RMSE=، بهترین برآورد و مناسب¬ترین روش از بین سایر روش¬های میان¬یابی می¬باشد. نقشه¬ی پهنه¬بندی شاخص فرسایش¬پذیری خاک نشان داد که بخش شرقی حوزه آبخیز حساسیت بالاتری به فرسایش دارد و در سمت غرب حوزه آبخیز به دلیل رخساره¬های کوهستانی دارای کم¬ترین مقدار بوده است. این امر بیشتر به¬دلیل کاهش نفوذپذیری خاک، افزایش میزان سیلت، کمتر بودن مقدار رس و همچنین وجود سازندهای حساس به فرسایش می¬باشد. البته تأثیر عوامل بیرونی از جمله چرای مفرط دام در مراتع و تخریب پوشش گیاهی را نیز نباید نادیده گرفت.  The variability of the soil erodibility factor, or the soil’s resistance to particle movement, is one of the key components of the Universal Soil Loss Equation (USLE). This study aimed to investigate the spatial variability of the soil erodibility factor in part of the Dourahan watershed, located in Borujen County, Chaharmahal and Bakhtiari Province, Iran. To prepare the required maps, soil sampling was carried out on a systematic grid at 58 points from the 0–30 cm surface layer. Soil structure, organic matter content, permeability, percentage of coarse sand, very fine sand, and silt were measured. Spatial variability of the soil erodibility factor was analyzed using variograms and the nugget-to-sill variance ratio, and interpolation maps of the erodibility factor were produced using various methods (simple kriging, ordinary kriging, and inverse distance weighting). The accuracy of the maps was assessed using statistical error indices. Results showed that the soil erodibility index across the watershed ranged from 0.0148 to 0.0661 t·h·MJ⁻¹·mm⁻¹. The watershed’s erodibility index variability was classified as moderate. The best-fitted model for ordinary kriging was Gaussian, and for simple kriging it was spherical. Based on statistical error indices, ordinary kriging with the Gaussian model provided the most accurate estimation and was the most suitable method among those tested (RMSE = 0.01020). The erodibility factor zoning map indicated that the eastern part of the watershed is more susceptible to erosion, whereas the western part—due to mountainous landforms—had the lowest erodibility values. This pattern is primarily attributed to reduced soil permeability, increased silt content, lower clay content, and the presence of erosion-prone geological formations. However, the impact of external factors such as overgrazing in rangelands and degradation of vegetation cover should not be overlooked.   حوزه آبخیز دوراهان, فرسایش خاک, کریجینگ, معکوس فاصله, .USLE Dourahan watershed, Soil erosion, Kriging, Inverse distance weighting (IDW), Universal Soil Loss Equation (USLE). 0 0 http://magazine.hormozgan.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-839-3&slc_lang=fa&sid=1 Jafar Karimi Shiasi جعفر کریمی شیاسی jafar.karimi1370@yahoo.com 100319475328460010253 100319475328460010253 No Faculty of Agriculture & Natural Resources, Ardakan University, Ardakan, Iran دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، ایران. Farzaneh Fotouhi Firoozabad فرزانه فتوحی فیروزاباد f.fotouhi@ardakan.ac.ir 100319475328460010254 100319475328460010254 Yes Faculty of Agriculture & Natural Resources, Ardakan University, Ardakan, Iran گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران. Ali Fathzadeh علی فتح زاده fat@ardakan.ac.ir 100319475328460010255 100319475328460010255 No Faculty of Agriculture & Natural Resources, Ardakan University, Ardakan, Iran گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران. Mehdi Hayatzadeh مهدی حیات زاده mhayatzadeh@ardakan.ac.ir 100319475328460010256 100319475328460010256 No Department of Natural Engineering, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Ardakan, Ardakan, Iran. گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران. Mostafa Shirmardi مصطفی شیرمردی shirmardi@ardakan.ac.ir 100319475328460010257 100319475328460010257 No Faculty of Agriculture & Natural Resources, Ardakan University, Ardakan, Iran گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.