پاییز 1405
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
گروه ژئومورفولوژی دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز شهرتبریز،دانشگاه تبریز ، s.hejazi@tabrizu.ac.ir
چکیده: (17 مشاهده)
این پژوهش با هدف ارزیابی اثر تغییر کاربری اراضی بر فرسایش خاک در حوضه آبریز اهرچای استان آذربایجان شرقی و با استفاده از مدل راسل انجام شد. این مدل با پنج عامل بارندگی (R)، فرسایش پذیری خاک (K)، طول و شیب (LS)، پوشش گیاهی (C) و مدیریت حفاظتی (P)، فرسایش سالانه را برآورد می‌کند. برای افزایش دقت، از چهار مدل بوریس، مایدمنت، یو اس دی ای و وانونی جهت استخراج دقیق‌تر پارامترهای فیزیوگرافی(توپوگرافی) عوامل پوشش سطح زمین (کاربری اراضی، پوشش گیاهی) خاک شناختی (بافت خاک، فرسایش پذیری خاک) و هیدرولوژیکی(بارندگی، فرسایندگی بارندگی) و مدیریتی (مدیریت پوشش گیاهی، حفاظت خاک) استفاده شد. داده های توپوگرافی (مدل ارتفاع رقومی استر با تفکیک 30 متر) داده های کاربری اراضی (تصاویر ماهواره ای سنتینل 2 و طبقه بندی کاربری ها)، بافت خاک(تعیین درصد شن، سیلت و رس)، بارندگی(داده های حد اکثر بارش سالانه از داده های ERA5-Land ) و پوشش گیاهی (شاخص تفاضلی نرمال شده پوشش گیاهی بر اساس داده های رقومی تصاویر ماهواره ای سنتینل 2 ) در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی تحلیل شدند. نوآوری پژوهش، به‌کارگیری روش تحلیل رابطه فضایی دومتغیره برای بررسی ارتباط مکانی بین نقشه فرسایش و عوامل موثر بود. همچنین آزمون همبستگی پیرسون دو متغیره برای تحلیل کمی روابط و اعتبارسنجی نتایج استفاده شد. نتایج نشان داد تغییرات کاربری اراضی، به ویژه تبدیل پوشش های طبیعی شامل مراتع و اراضی بایر به اراضی کشاورزی و مناطق ساخته شده، موجب افزایش قابل توجه فرسایش خاک شده است. همچنین، بیشترین میزان فرسایش در اراضی مرتعی برابر 98/62 درصد معادل 798/1336 کیلومتر مربع و کمترین میزان در اراضی بایر برابر با 155/0 درصد معادل 492/2 کیلومتر مربع مشاهده گردید. نتایج تحلیل همبستگی پیرسون نشان داد که بین عامل های شیب و طول دامنه (LS) به ترتیب 93/0 و 79/0 و بارندگی (R) 37/0 با شدت فرسایش خاک رابطه ای مثبت و معنی دار (p < 0.01) وجود دارد، در حالی‌که عامل پوشش گیاهی (C) 09/0 - رابطه ای ضعیف و منفی با شدت فرسایش نشان داد. نتایج مدل راسل نشان داد که میانگین نرخ سالانه فرسایش خاک در حوضه آبریز اهرچای حدود ۲۰ تن در هکتار در سال برآورد شده است. همچنین، حدود ۵۱۴٫۴۲۴ کیلومترمربع از مساحت حوضه، معادل ۲۰ درصد از کل مساحت حوضه، در معرض فرسایش قرار دارد. در مجموع، تغییر کاربری اراضی، به ویژه تبدیل پوشش های طبیعی و اراضی بایر به اراضی کشاورزی و مناطق ساخته شده، از مهم ترین عوامل مرتبط با تشدید فرسایش خاک بود. همچنین، بافت خاک، شامل درصد شن، سیلت و رس، از جمله ویژگی های خاک است که می‌تواند بر فرایند های رواناب و فرسایش خاک تاثیرگذار باشد. با این حال، میزان تاثیر این ویژگی ها در حوضه آبریز اهرچای به شرایط محلی و سایر عوامل موثر بر فرسایش وابسته است. در مجموع، مدیریت اصولی کاربری اراضی از طریق جلوگیری از تبدیل پوشش های طبیعی و اراضی بایر به کاربری های نامتناسب، کنترل توسعه اراضی کشاورزی و مناطق ساخته شده، و حفاظت و احیای پوشش گیاهی، می‌تواند در کاهش رواناب سطحی و کنترل فرسایش خاک در حوضه آبریز اهرچای موثر باشد. از این رو، اجرای اقدامات حفاظتی متناسب با شرایط منطقه، از جمله حفظ پوشش گیاهی طبیعی، جلوگیری از تخریب مراتع و مدیریت پایدار اراضی کشاورزی، برای حفاظت از منابع خاک ضروری است.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تحلیل فضایی عوامل فرساینده، و استخراج الگوهای پراکندگی و انتشار فرسایش
دریافت: 1404/11/25
دریافت: 1404/11/25
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
